Dla Rodziców

• • • List
    • Rady dla rodziców
    • Pożegnanie z dzieckiem
    • Zachowanie dzieci
    • Wpływ telewizji
    • Wychowanie Patriotyczne w Przedszkolu
    • Sposoby na lepszą odporność przedszkolaka
    • Rola zabawy w procesie wychowania dzieci
    • Czytanie bajek a aktywność twórcza dzieci
    • Twórczość plastyczna
    • Bliżej Dziecka
    • Projekty edukacyjne
    • Pedagog, Pedagog Specjalny i Psycholog w przedszkolu

• • • • Rola zabawy w procesie wychowania dzieci

      •  

        Rola zabawy w procesie wychowania

        dzieci w wieku przedszkolnym

         

        Zabawa obok pracy i nauki jest traktowana jako rodzaj działalności ludzkiej. Towarzyszy człowiekowi na przestrzeni całego życia, ale uważa się, że okresem jej szczególnej dominacji jest dzieciństwo, a głównie wiek przedszkolny.

        Jeden z najwybitniejszych historyków  Johan Huizinga określił zabawę jako „dobrowolną, swobodną czynność lub zajęcie dokonywane w pewnych ustalonych granicach czasu i przestrzeni według dobrowolnie przyjętych, lecz obowiązujących reguł”.

         

        W. Okoń wyróżnił trzy podstawowe funkcje zabaw: zabawa jako uczenie się, jako praca i zabawowa aktywność społeczna. Pierwsza funkcja polega na wywoływaniu trwałych zmian w zachowaniu się dzieci, w ich postawach, umiejętnościach współdziałania i współpracy. Ważne są również poznawcze efekty zabawy, do których należą wiadomości o ludziach, przyrodzie i kulturze. Nieocenione są tutaj przede wszystkim zabawy konstrukcyjne i granie roli, gdyż zdobywana w ich trakcie wiedza ma charakter czynny. 
        „Zabawa służy także rozwijaniu procesów poznawczych dzieci, w tym głównie wyobraźni, pamięci, uwagi, myślenia, spostrzegawczości, ale także sprawności językowych czy zainteresowań. Stwarza też okazję do szeregowania faktów, uczy wyciągania wniosków, co z kolei staje się dla dziecka szkołą życia ułatwiającą podejmowanie różnych form działalności” (T. Lewandowska-Kidoń, 2003, s. 159).

        Druga funkcja zabawy nierozerwalnie łączy ją z pracą. Praca ta polega na realizowaniu potrzeby działania praktycznego, które pojawia się już w okresie niemowlęctwa i rozpoczyna się od ruchów mimowolnych i dowolnych. Najpełniejszy wyraz działania praktycznego pojawia się w zabawach konstrukcyjnych. „W zabawach tych dziecko samo odbiera cel działania, ustala określony plan postępowania oraz ocenia jego przebieg i wyniki. Dzięki temu rozwijają się u niego takie cechy jak pracowitość, konsekwencja w dążeniu do celu, pomysłowość, wyobraźnia” (T. Lewandowska-Kidoń, 2003, s. 159).

        Społeczny aspekt zabawy jest widoczny w zabawach tematycznych, dzięki którym dziecko poznaje normy postępowania społecznego oraz spostrzega swoje miejsce w społeczeństwie. „Zabawa pomaga dziecku wejść w stosunki z otoczeniem, służy mu jako środek do poznania i zrozumienia świata zewnętrznego do niego samego. Bawiąc się z innymi, dziecko uczy się nawiązywania kontaktów społecznych, rozwiązywania problemów w grupie i przez grupę, współdziałania i współodpowiedzialności” 
        (T. Lewandowska-Kidoń, 2003, s. 160).

        Zabawy dydaktyczne są chętnie wykorzystywane przez pedagogów w procesie nauczania i wychowania, gdyż są uznawane za „...efektywną formę zbiorowej stymulacji rozwojowej stwarzającej szczególnie korzystne warunki do bogacenia słownika dziecięcego i usprawniania mowy. Służą do doskonalenia różnych sprawności umysłowych: spostrzegawczości, uwagi, pamięci, do porównywania, klasyfikowania i uogólniania. Stwarzają okazję do logicznego myślenia” (Z. Bogdanowicz 1997, s. 4).

        Ponadto zabawy dydaktyczne:

        „– wdrażają do samodzielnego podejmowania zadań oraz współdecydowania w sprawach dotyczących procesu nauczania;

        – pobudzają do aktywnego uczestnictwa na zajęciach, w przeciwieństwie do tradycyjnego nauczania, które zakłada pasywność i odtwórczość;

        – pozwalają na przeżycie sukcesu w różnych dziedzinach, nie tylko intelektualnej, jak to ma miejsce w tradycyjnym nauczaniu;

        – dzieciom nieśmiałym pozwalają na uwierzenie we własne siły i możliwości;
        – umożliwiają uświadomienie własnych i cudzych potrzeb, a także wyzwalają chęć pomagania innym;

        – ułatwiają i pogłębiają kontakty interpersonalne (zarówno werbalne, jak i niewerbalne), kształtują umiejętność współżycia w grupie koleżeńskiej;

        – wzbudzają klimat zaufania i bezpieczeństwa, jaki jest dzięki nim wytwarzany w czasie zajęć edukacyjnych, co przyczynia się między innymi do większej samoakceptacji współuczestników zajęć” ( T. Lewandowska-Kidoń, 2003, s. 161).

        Zabawa powinna realizować pewne wymogi i kierować się określonymi zasadami, aby mogła spełniać wiązane z nią oczekiwania. „W pedagogice zabawy do zasad tych zalicza się:
        1. Dobrowolność uczestnictwa – każdy członek zespołu decyduje, czy chce wziąć udział w zabawie czy nie.

        2. Uwzględnienie wszystkich poziomów (płaszczyzn) komunikacji w grupie, tj. poziomu rzeczowego, na którym dokonuje się werbalna wymiana informacji, używanego w codziennej komunikacji oraz poziomu emocjonalnego – mówiącego o naszych odczuciach, obawach, potrzebach, związanego z komunikacją niewerbalną i sferą naszych emocji stale niedocenioną w rzeczywistości szkolnej.

        3. Uznanie przeżyć za wartość, inaczej mówiąc: doznanie pozytywnego uczucia, radości w pracy z grupa ma większą wartość niż osiągnięcie wyniku.

        4. Unikanie bezsensownej konkurencji i podziału na zwycięzców i przegranych.

        5. Wprowadzenie różnorodnych środków wyrazu celem wzmocnienia twórczości, jak taniec, gest, malowanie, muzykowanie, pantomima – odgrywanie ról daje uczniom możliwość znalezienia właściwego dla siebie środka wyrazu.

        Realizacja tych zasad przyczynia się do wzmocnienia i pogłębienia wzajemnych relacji w grupie. W praktyce oznacza to pogłębienie trzech ważnych procesów: interakcji, kontaktu i świadomości” (M. Marcinkowska, 1998, s.71).

        Prowadzący zabawę powinien jasno i zwięźle poinformować dzieci o celu jej zastosowania, sprawdzić czy zasady i reguły nią rządzące są dla nich zrozumiałe oraz bezwzględnie ich przestrzegać. Ważna jest twórczość, umiejętność elastycznego myślenia i zachowania oraz akceptowanie pomysłów dzieci. 

        Podsumowanie tego, co działo się na zajęciach w trakcie zabaw skłania dzieci do refleksji, zachęca do podzielenia się swoimi doświadczeniami i odczuciami oraz uświadamia możliwość zastosowania poznanej wiedzy i umiejętności w życiu codziennym.

        
        Bibliografia:
        1.   Bogdanowicz Z., Zabawy dydaktyczne dla przedszkoli, WSiP, Warszawa 1997.

        2. Lewandowska – Kidoń T., Zabawa w pracy opiekuńczo-wychowawczej 
        /w/B. Wojciechowska – Charlak /red/ Praca opiekuńczo- wychowawcza, Wszechnica Świętokrzyska. Kielce 2003.

        3. Marcinkowska M., Zabawa w procesie wychowania /w/ M. Łobocki /red/ Praca wychowawcza z dziećmi i młodzieżą, UMCS, Lublin 1998